Ирек ФӘТХЕЛИСЛАМОВ. Бадабер: соңгы патронга кадәр...

“Безне коллык богаулары да сындырмады…”

1985 елның апреле. Пакистан белән Әфганстан чигендәге эссе һавада тынлык эленеп тора. Пешавар янындагы Бадабер ныгытмасы тыштан караганда гади генә хәрби лагерь булып күренә. Әмма аның таш диварлары артында җәһәннәм яшеренгән була. Биредә әсирләр тотыла. Совет солдатлары. Кайчандыр үзләре дә яшь, көләч, тормыш турында хыялланган егетләр. Хәзер исә — богауда. Ләкин аларның рухын сындыра алмыйлар.

Шулар арасында Башкортстан егете — Радик Рәхимкулов та була. Туймазы районының Камыштау авылында туган, Кандра мәктәбендә укыган гади авыл малае. Аның балачагы меңләгән совет малайларыныкы кебек үтә: авыл юлы, язгы пычрак, футбол, мәктәп, армия турында хыяллар…

Ә аннары — Әфганстан. 56 нчы гвардия десант-штурм бригадасы. Сугыш.

1980 елның 12 апреле. Пактия провинциясе. Ходжагар авылы тирәсендәге каты бәрелеш. Пулялар сызгыра, тау арасын төтен каплый. Радик Рәхимкулов, лейтенант Евтухович һәм сержант Васильев мөҗәһитләр засадасына эләгә. Яраланган килеш Радик әсирлеккә төшә.

Шул мизгелдән соң аның исеме югала диярлек. Еллар буе туганнары аның язмышын белми яши. “Хәбәрсез югалган” дигән коры сүз артында күпме күз яше, күпме өзелгән өмет ятканын беркем үлчи алмый.

Ә ул исән була әле. Бадаберда. Тимер рәшәткәләр артында. Һәм анда, әсирлектә дә, ул солдат булып кала.

1985 елның 26 апрелендә әсирләр восстание күтәрә. Алар сакчыларны коралсызландыра, корал складын кулга төшерә. Бер мизгелгә генә булса да лагерь өстенә ирек сулышы  күтәрелә.

Аларга бирелергә тәкъдим итәләр. “Тормышыгызны саклап калабыз”, — диләр. Ләкин әсирләр җавабы башка була. Совет солдатлары тез чүкми. 27 апрельдә алар соңгы сугышка керә. Бу инде котылу өчен генә түгел — намус өчен, хәрби ант өчен, үзеңнең кеше икәнеңне исбатлау өчен көрәш була.

Бадабер диварлары ут эчендә кала. Шартлаулар. Пулемет очередьләре. Янгын. Пакистан артиллериясе әсирләрне туплардан туры наводка белән атып юк итә. Ләкин алар да дошманга коточкыч зыян сала. Разведка мәгълүматлары буенча, күтәрелүчеләр өч “Град” установкасын, миллионлаган патрон, дистәләрчә ракета һәм күпсанлы коралны юк итә. Мөҗәһитләр, Пакистан хәрбиләре һәм чит ил киңәшчеләре арасында зур югалтулар була. Шуннан соң хәтта дошман да бу кешеләрнең рухын танырга мәҗбүр кала. “Советларны әсирлеккә алмаскa”, — дигән боерык тарала. Чөнки алар әсирлектә дә куркыныч булып кала.

Радик Рәхимкулов шушы соңгы сугышта һәлак була. Ләкин аның батырлыгы озак еллар яшерен булып кала. Бары тик 22 ел үткәч кенә аның язмышы ачыклана. Бу эштә Советлар Союзы Герое Руслан Аушев зур ярдәм күрсәтә.

2007 елда Өфедә Радик Рәхимкуловка үлгәннән соң Әфган сугышы ветераннары союзы медале тапшырыла. Ә 2021 елда ул үлгәннән соң генерал Миңнегали Шәйморатов ордены белән бүләкләнә. Ләкин чын батырлыкның бәясе медальләрдә генә түгел. Ул — хәтердә.

Бадабер күтәрелеше турында фильмнар төшерелде, китаплар язылды, җырлар иҗат ителде. “Пешаварский вальс” фильмы ул вакыйгаларны экранга чыгарды. “Крепость Бадабер” сериалы яңадан шул фаҗигане искә төшерде. “Голубые береты” ансамбле җырларында да Бадабер яңгырады. Чөнки мондый батырлык онытылырга тиеш түгел.

41 ел узса да, Бадабер — һаман да ныклык символы. Соңгы патронга кадәр көрәшкән кешеләр символы. Кеше рухын богаулар белән генә җиңеп булмавының символы. Һәм Туймазы ягыннан чыккан гади татар егете Радик Рәхимкулов исеме  үзе үк символга әверелде.

Фотолар Ирек ФӘТХЕЛИСЛАМОВның шәхси архивыннан.