Сәхибә матур бәете

И яраннар, тыңласагыз,

Бераз гына көйләем!

Сәхибә матур хикәясен

Бераз гына сөйләем.

 

Су буенда бер тирәк,

Аны кисмәгә кирәк;

Хак Тәгалә тәкъдиренә

Нихәл итмәгә кирәк.

 

Вәли абзыйның сандыгын

Елдан бирле сакладым;

Гарифә җиңги үлгән дигәч,

Бер акчасын тапмадым.

 

Сәхибәнең артында

Борма-борма тәңкәсе;

Сәхибә матур киткәндә,

Егълап калды әнкәсе.

 

Бу назымны тәгъриф итеп[1],

Бу илләрдә кем язар?

Мөкаддәрдә язылганны

Бәндәләрдән кем бозар?

 

Быел суккан киндерләрем

Берсе ефәк, берсе бүз[2];

Бу дөньяда булмас имеш

Безнең кебек булган кыз.

 

Шатлык белән уздырмадым

Газиз корбан айларын;

Сәбәп белән күрми калдым

Язгы сабан туйларын.

 

Аккош оя ясыйдыр,

Сары камыш ташыйдыр;

Йөрәгемнең майларын

Ышбу сагыш ашыйдыр.

 

Җомга көнне кунарга

Ник җибәрдең, әнкәем?

«Барма, Сәхибә» дигән булсаң,

Бармас идем, әнкәем.

 

Өйгә кайтып йокладым,

Кулларымны пакьләдем;

Газиз башым гарип булды,

Һич ярдәмче тапмадым.

 

Бар әйтегез, туганнарым:

«Гарифә җиңги үлгән, – дип, –

Гарифә җиңги балалары

Бар да ятим калган», – дип.

 

Авыл халкы килү бән,

Барчамызны тоттылар;

Кардәшләрем, туганнарым

Бу хәсрәтне йоттылар.

 

Кышын корбан куалар,

Язда сабан сөрәләр;

Бу хәлләрне ишетеп

Килде безгә түрәләр.

 

Канлы күлмәгемне алып

Китерделәр каршыма;

Хак Тәгалә тәкъдире илә

Каза килде башыма.

 

Быел чәчкән җитенем

Бар да шепкән[3] орлыгы;

Түрәгә җавап бирүе

Бар да дөнья хурлыгы.

 

Язда кәккүк кычкыра

Биек агач башында;

Сәхибә матур җавап бирә

Справник каршында.

 

Кызлар кияр алкасын,

Муеннарына тәңкәсен;

Без фәкыйрьнең башына

Ходай салды җәфасын.

 

Ике күлмәк, ике ыштан,

Сәхибәнең бүләге;

Күрәсе барга җилкенгән

Сәхибәнең йөрәге.

 

Сандугач сайрый саз саен,

Сазда үскән тал саен;

Сәхибә матур җавап бирә

Түрәләргә көн саен.

 

Безнең болай булганыбыз

Барча илгә дан булды;

Гарифә җиңги үлгән чакта

Күлмәкләре кан булды.

 

Битемдәге кершәнемне

Югалтып куймасамчы;

Бу хәсрәтләрне күргәнче,

Анадан тумасамчы!

 

Иштирәк суы ташыйдыр,

Сәхибә кара кашлыдыр;

Сәхибәнең әнкәсенең

Ике күзе яшьледер.

 

Сәхибәнең кара кашы

Ай кебек кыйгач матур;

Шул кыйгач кашлары өчен

Баструкка китте, бахыр.

 

Сәхибә матур атлаганда,

Әнкәсе егълый икән;

Батыр белән сөйләшкәнен

Миргали тыңлый икән.

 

Миргалинең кесәсендә

Бадьян илән гатерша[4];

Сәхибәне арбай икән[5]

Бирмәс өчен Батырга.

 

Сәхибә матур, чәчен тарап,

Калфагын кия икән;

Миргалигә караганда,

Батырны сөя икән.

 

Сәхибәнең матурлыгы

Таралды җир йөзенә;

Шул матурлык җәфа булды

Бичараның үзенә.

 

Авылымнан чыккан чакта,

Бер карадым каерылып;

Ялгыз башым китте бәнем

Әнкәемнән аерылып.

 

Чәчем майлап тарадым,

Тәңкә белән үрмәгә;

Хак Тәгалә язган икән

Бу эшләрне күрмәгә.

 

Йөгерә-йөгерә җыярга

Юл буенда юа юк;

Бу хәсрәтләрне күрмичә,

Егылып үләр йола юк.

 

Абау болай итсәм дә,

Абау тегеләй итсәм дә;

Батырҗанны онытмамын,

Баструкка[6] китсәм дә.

 

Баструкның тирәсе,

Кирпеч белән әйләнгән;

Бармас идем баструкка,

Чәчем шунда бәйләнгән.

 

Юл буенда кызыл җиләк,

Төшеп-төшеп ашадым;

Авылларым исемә төшсә,

Йөрәкләрем шашадыр.

 

Ап-ак иде йөзләрем,

Сөрмәле иде күзләрем;

Егълый-егълый язып бирдем

Сезгә ошбу сүзләрем.

 

Агыйделнең ярлары

Кодрәт белән казылган;

Безнең болай булганыбыз

Мөкаддәрдә язылган.

 

Мендем тауның башына,

Язу яздым ташына;

Ниләр кылыйм, ниләр итим,

Бер Аллаһның эшенә.

 

Язгы көннең җилләре

Кыйбла яктан искәндер;

Сәхибәнең зифа буе

Хәсрәт өчен үскәндер.

 

Күктә болыт йөридер,

Җирдә кырау эридер;

Сәхибәнең зифа буе

Күз алдымда йөридер.

 

Абзыйлардан чыккачтан,

Өйгә кайтып яттым мин;

Өйгә кайтып яткачтан,

Башыма хәсрәт таптым мин.

 

Аккош балалары йөзә

Күл эчендә камышта;

Сәхибәнең әнкәсе

Көне-төне сагышта.

 

Гарифә җиңги үлгәнен

Барчасы да белделәр;

«Бу синең эшеңдер», диеп,

Каравылга куйдылар.

 

Бу эшләрнең барчасын

Сөйләделәр түрәгә;

Әлеге матур Сәхибәне

Чакырттылар допроска.

 

Безнең суның буйлары –

Бар да балык кабыгы;

Түрәгә җавап бирүе –

Бар да дөнья тәмугы.

 

Быел җиләк җыярга,

Җир җиләге булмады;

Түрәгә җавап биргәндә,

Тәнемдә җаным калмады.

 

Быел чапкан печәннәрдә

Бик күп икән бөрлегән;

Мине болай итүчеләр

Җиргә китсен йөзтүбән.

 

Сәхибәнең колагында

Алтындыр ла алкасы;

Гарифә җиңги шәһит булды,

Безгә калды җәфасы.

 

Кыйблалардан җил искәч,

Тирәк башы селкенгәй;

Бу эшләрне күрер өчен,

Йөрәкләрем җилкенгәй.

 

Ямьле елга буйларында

Сандугач сайрый тирәктә;

Бу эшләрнең хәсрәтеннән

Кан савадыр йөрәккә.

 

Биек тауның биеге,

Тавындадыр киеге;

Гомер буена җитәр микән

Бу эшләрнең көеге.

 

Җомга көнне кырлар йөрдем

Агым суның буенда;

Туганнарым өзелеп калды,

Өйдән чыккан чагында.

 

Иштирәк суы тирәндер,

Тирә-ягы тирәктер;

Сәхибә кебек матур кызлар

Бу илләрдә сирәктер.

 

Әй яр үсә, яр үсә,

Яр өстендә тал үсә;

Елама, әнкәй, минем өчен,

Калганнары тагы үсә.

 

Иштирәктин чыккан чакта,

Киң күперләр тар булды;

Кардәшләрем, туганнарым.

Безнең гомер аз булды.

 

Яңа ураклар алдырдым

Быел урак урмага;

Хак Тәгалә язган икән

Бу эшләрне күрмәгә.

 

Бөгелмәнең урманында

Ак куяннар ятадыр;

Бармас идем баструкка,

Язмышым шунда тартадыр.

 

Инде минем бу кайгым

Көннән-көнгә артадыр;

Тал чыбыктай зифа, буем

Баструкта ятадыр.

 

Кулымдагы көмеш йөзек

Көнгә чыксам эридер;

Озын чәчем, кара кашым

Баструкта черидер.

 

[1] Тәгъриф итү – берәр нәрсә турында сөйләп, аңлатып, төшендереп бирү

[2] Бүз – бәз, киҗе-мамык тукыма.

[3] Шепкән – рыжик, җитеннең бер төре.

[4] Гатерша – ислемай.

[5] Арбай икән – үзенә карата, тарта, буйсындыра.

[6] Баструк – острог, төрмә.