Ирек ФӘТХЕЛИСЛАМОВ. Җиңүдән соңгы урак

Киң басу өстендә җәйге эсселек тирбәлә. Өлгергән иген дулкыннары офыкка кадәр сузылган. Ә шул алтынсу кыр уртасыннан кешеләр килә – иңнәрендә тырма, кулларында эш кораллары. Алар ашыкмый. Әмма һәр адымда ныклык, сабырлык сизелә.

1945 елда фотограф Эдуард Песов төшергән бу кадр – сугыштан соңгы авыл тормышының тере шаһиты. Фотода “Нуриман” колхозы бригадиры Гата Гусаметдин улы Юсыев үзенең бригадасы белән язгы иген чабуына юл тота.

Беренче карашка бу гади авыл күренеше генә кебек. Әмма шушы фотога озаграк карасаң, анда бөтен бер чор язмышы ачыла башлый.

Сугыш әле генә тәмамланган.

Авыл халкы дүрт ел буе фронт өчен яшәгән. Ирләрнең күбесе яу кырында булган, күпләре кире әйләнеп кайта алмаган. Әмма тормыш туктамаган. Җир һаман икмәк сораган, кешеләр һаман кырларга чыккан.

Алгы планда – Гата Юсыев үзе. Өстендә гадәти эш киеме, кулында тырма. Янәшәсендә – колхозчылар. Кемдер яланаяк диярлек, кемдер иске чабата кигән. Әмма барысының да йөзе тыныч. Алар авыр хезмәткә күнеккән кешеләр.

Бу буынның бөтен язмышы хезмәт белән бәйләнгән була.

Гата Юсыев та сугыш афәтләрен читтән генә күзәтеп калмый. Архив документлары буенча, ул 1941 елның июлендә Бәләбәй хәрби комиссариаты аша фронтка алына. 326 нчы укчы полк составында хезмәт итә, яралана, госпиталь аша үтә. Әмма исән кала һәм туган авылына әйләнеп кайта.

Сугыштан соң ул яңадан кулына корал түгел, тырма ала.

Һәм бу да батырлык була.

1945 елгы авыл тормышын күз алдына китерү бүген җиңел түгел. Техника җитми, атлар аз, эш куллары да җитәрлек түгел. Әмма кешеләр барыбер кырда. Чөнки алар яхшы аңлый: Җиңүне саклап калу өчен дә икмәк кирәк.

Фотодагы кешеләрнең карашында ару да бар, әмма өмет тә сизелә. Алар инде ут эчендәге елларны кичкән, югалтуларны күргән. Әмма шулай да киләчәккә таба атлыйлар.

Бәлки шуңа күрә бу кадр бүген дә шулкадәр көчле тәэсир итә.

Ул безгә сугыш турында гына түгел, ә кеше рухының ныклыгы турында сөйли.

Чөнки илне фронттагы батырлар гына түгел, менә шушы кыр юлларыннан тырма күтәреп атлаган авыл кешеләре дә саклап калган.

Ирек ФӘТХЕЛИСЛАМОВ.

Илдус ФАЗЛЕТДИНОВның әдәби эшкәртүендә.

Фото Мәскәүдәге Русия дәүләт кинофотодокументлар архивыннан алынды (саклану саны – 93217).