Ирек ФӘТХЕЛИСЛАМОВ. “Ару турында уйламыйбыз, иптәш маршал!”

Туймазының тыныч урамнары буйлап килеп, бу ихатага килеп кергәндә, вакытның кинәттән дистәләрчә елга артка чигенәсен белми идем әле. Капканы миңа киң җилкәле, туры гәүдәле, ачык йөзле аксакал ачты. Яше җитмештән узса да, карашында ныклык сакланган иде. Ул тыныч кына елмайды да: “Әйдәгез, узыгыз”, – диде.

Өй эче җылы, нурлы. Стенадагы фотолар, тәрәзә төбендәге гөлләр, иске сервантта пөхтәләп тезелгән китаплар – барысы да бу йортта хезмәт сөюче кешеләр гомер иткәнен сөйли иде. Без өстәл артына утырдык. Һәм Заһретдин Шәйхетдин улы Шәрәфетдинов, күңел сандыгын акрын гына ачып, үзенең үткәннәрен сөйли башлады.

1918 елда Шаран районының Түбән Зает авылында туа ул. Авыл малаеның тормышы башкаларныкыннан әлләни аерылмый: җәйләрен печән исе, кышларын буран, язын кара җир өстендәге пар… Әмма аның язмышына бөтенләй башка юл язылган була. 1939 елда егетне армиягә алалар. Чик буе гаскәрләре. Каменец-Подольск шәһәре. Аннан соң – Бессарабия, яңа чик сызыгы.

– Бурычыбызны төгәл үтәдек, – дип искә ала ул. – Чик бозучы сигез контрабандистны тоттым.

Ул елларда чик саклау бүгенге кебек техник корылмалар ярдәмендә башкарылмый. Төн караңгысында чик сакчылары окопларда утыра. Кычкырып сөйләшергә ярамый. Застава белән элемтә хәтта гади бау ярдәмендә башкарыла: консерв банкасы эчендәге ташлар чыңласа – димәк, хәбәр бар. Солдат телефоны. Гади юл, әмма ышанычлы.

Күп тә үтми 1941 елның 22 июне килеп җитә.

Ветеранның бүгенгедәй хәтерендә: якшәмбе иртәсе. Солдатларны мунча кертә торган көн. Әмма иртән аларны старшина тавышы түгел, ә ерактагы шартлаулар уята. Җир дерелди, күк күкрәгәндәй була. 14нче застава ягыннан пулемёт тавышлары ишетелә. Элемтә өзелгән. Һәм шулчак күккә яшел ракета күтәрелә. Бу сигналның мәгънәсен һәркем аңлый: “Чикне сакларга чыгарга!”

– Кычкырып әйтмәдек, ләкин барыбыз да аңладык: сугыш башланды… – ди ветеран.

Окоплар казый башлыйлар. Янәшәдә генә күзәтү вышкасы. Анда Буров фамилияле солдат хезмәт итә. Кинәт дошман ягыннан пулемёт ата башлый, һәм Буров егыла. Аны үлгән дип уйлыйлар. Әмма ул, үлгәнгә салышып, күзәтүен дәвам итә. Немецларның кайда туплануын хәбәр итеп тора. Аның хәйләсе күпләрнең гомерен саклап кала.

Бераздан күрше 14нче застава ярдәм сорый. Кече командир Михайлов үзенең пулемёт расчёты белән ярдәмгә китә. Күпмедер вакыттан соң алар әйләнеп кайта – үзләре белән ун немец һәм ун румын әсире алып. Яшь солдатлар дошманны беренче тапкыр якыннан күрә.

Өченче көнне чигенергә боерык килә. Юл – Одессага таба. Тузан, ару, өзлексез атышлар… Шул вакытта Буров һәлак була. Ә Умань тирәсендә застава чолганышта кала. Кемдер әсирлеккә төшә, кемдер камыш арасына яшеренә.

– Патроннар бетте, – ди Заһретдин абый авыр сулап.

Аның якташы Мәсәбих Кариев тә шунда була. Кул пулемёты белән күпләрне коткарган батыр егет турында ул әле дә сокланып сөйли.

– Әгәр 1945 ел булса, аңа, һичшиксез, Герой бирерләр иде…– ди ветеран.

306 нчы дивизия составында алар Мәскәүгә кадәр чигенә. Ә 1942 елда һөҗүмнәр башлангач, күңелләрдә өмет кабына.

Сугыш аның өчен Украина, Бессарабия, Румыния, Австрия, Венгрия юллары аша үтә. Ул станоклы пулемёт расчёты командиры була. Кирза итекләрдән аяклар канаса да, алар алга бара.

– Станоклы пулемётның нәрсә икәнен беләсезме? – дип кинәт җанланып китте ветеран. – Үзе җитмеш килограмм. Өстендә патрон тартмалары…

Пулеметка штат буенча уникешәр кеше каралса да, аларда биш-алты кеше генә кала. Шулай да сугышалар.

Бервакыт алардан дүрт чакрым чамасы ераклыкта ике немец күренә. Заһретдин Шәрәфетдинов прицелны куя һәм беренче атуда ук икесен дә егып сала. Икенче көнне фронт газетасында аның турында мәкалә басылып чыга.

Ә бервакыт частька Родион Малиновский килә. Аңа иң төз атучы пулеметчыны күрсәтәләр.

– Арымадыгызмы? – дип сорый маршал.

Һәм Заһретдин Шәрәфетдинов тыныч кына җавап бирә:

– Һөҗүм вакытында ару турында уйламыйбыз, иптәш маршал!

Батыр ярасыз булмый. Ике җиңел һәм бер авыр яра белән ул II төркем инвалиды булып кайта. Күкрәгендә – Дан ордены, Ватан сугышы ордены.

Ләкин тормыш дәвам итә. 1946 елда ул өйләнә. Төзелештә эшли, бригадир була. 1954 елдан Туймазыда яши. Үз куллары белән йорт сала. Биш кыз үстерә.

Сөйләшүебез тәмамлангач, ул мине хатыны белән капкага кадәр озата чыкты. Ихата пөхтә, бакча каралган, йорт нык иде.

– Бөтен гомер шушы йортта үтте, – диде ул тыныч кына.

Хатыны елмаеп өстәп куйды:

– Бу йортны ирем үз куллары белән төзеде…

Чынлап та, батырлык сугыш кырында гына түгел икән. Өй төзүдә дә, балалар үстерүдә дә, бөтен авырлыклардан соң кеше булып кала белүдә дә чагыла икән ул батырлык.

Мин кайтыр юлга чыктым. Ә күңелдә һаман бер генә җөмлә яңгырый иде: “Һөҗүм вакытында ару турында уйламыйбыз...”