Үлем хәле әдәпләре (7)

1. Кабер зыярәте кешеләргә үлемне хәтерләткәне өчен динебез тарафыннан киңәш ителгән. Пәйгамбәребез галәйһиссәләм бер хәдисендә: “Каберләрне зыярәт итегез, чөнки кабер зыярәте сезгә үлемне хәтерләтер”, – дигән. Каберләрне зыярәт итүнең максаты – гыйбрәт алу, үлемне хәтерләү. Чөнки һәркем өчен дә яшәү соңындан үлем бар.
2. Кабер зыярәте өчен капкадан кергәндә, зиратта яткан барча мөселманнарга сәлам бирелә.

“Әссәләәмү галәә әһлид-дийәәри минәл-муэминиинә вәл-мүслимиин. Вә иннәә иң шәә Аллааһү бикүм ләәхикуун. Әссәлүллааһә ләнәә вә ләкүмүл-гаафийәһ”.

(Мәгънәсе: “Сәлам сезгә, әй мөэмин-мөселманнар, кабер әһелләре! ИншәАллаһ, без дә сезгә кушылачакбыз. Үзебез һәм сезнең өчен гафу ителүебезне сорыйбыз”).

3. Зиратта намаз укырга ярамый. Габдуллаһ ибен Гомәр разый Аллаһу ганһе: “Аллаһның илчесе җиде урында намаз укудан тыйды: чүплектә, мал сую урынында, зиратта, юл уртасында, мунчада, дөягә су эчерә торган урында һәм кагъдәнең өстендә”, – дип әйткән.
4. Хәнәфи мәзһәбе галимнәре фикеренчә, зиратта Коръәннән сүрәләр һәм аятьләр укырга, савабын әрвахларга багышларга ярый. Пәйгамбәребез галәйһиссәләмнең: “Мәетләрегезгә «Ясин» сүрәсен укыгыз”, – дигән хәдисе билгеле. Шулай ук   “Фатиха”, “Ихлас”, “Тәбарәк” , "Аятел Көрси" һәм башка  сүрәләрне уку гадәте  бар. 

“Хәшер” сүрәсендә болай диелә: “Дәхи табыш маллары ул мүһаҗирләр вә әнсарлардан соң кыямәткә хәтле килә торган мөселманнарның мохтаҗларына вә мүһаҗирләренә, әнсарларынадыр, алар әйтерләр: "Ий Раббыбыз, безне ярлыкагыл вә бездән әүвәл иман белән дөньядан үткән дин кардәшләребезне дә ярлыкагыл, вә безнең күңелләребездә урынлаштырмачы иман китергән кешеләргә ачуны вә хөседне, ий Раббыбыз, Син, әлбәттә, йомшак вә рәхимлесең!"

Ягъни мөселман үзе өчен дә, вафат булган дин кардәшләре өчен дә дога кыла ала.

Хәзрәти Әнәс әйтүенчә, берчак пәйгамбәребез галәйһиссәләмнән сораганнар: “Әй Мөхәммәд, без мәетләребез өчен сәдака бирәбез, хаҗ һәм дога кылабыз. Савабы аларга ирешә микән?”. Пәйгамбәребез галәйһиссәләм: “Әйе, ирешә. Сез үзегезгә бер һәдия (бүләк) килгәндә ничек шатлансагыз, алар да сезнең изгелекләрегез белән шатланалар”, – дип җавап биргән.

5. Кабер янынды кыска сүрәләр укылса, басып укыйлар, озынрак укылса, утырып укыла. Мөмкин булса, Кыйблага борылып, булмаса, мәетнең башы я аяк очында укыйлар. Кабер өстенә басудан, кабер өстенә утырудан сакланырга кирәк.
6. Каберләргә шәм яндырып кую, кабер ташларын үбү дөрес түгел. Зиратта шаярмыйлар һәм көлмиләр, дөнья эшләре турында сөйләшмиләр.
7. Багучылар, изгеләр, әүлияләр каберләренә файда өмет итеп бару – Аллаһудан да, пәйгамбәрдән дә түгел. Бу эшләр һәммәсе – шайтан эшләредер. Киресенчә, кабердә яткан мәетнең гөнаһлары гафу ителүне, кабер газабыннан имин кылуын сорап, Аллаһка дога кылу кирәк.
8. Коръән укыганнан соң, шул рәвешчә дога кылу гадәте бар:

“И Раббым! Үзеңнең ризалыгың өчен укылган ошбу Коръән аятьләрен укуда хата-кимчелекләребезне гафу итеп, Үзеңнең киң рәхмәтең белән кабул ит. Хасил булган әҗер-савапларын Пәйгамбәребез Мөхәммәд Мостафа салләллааһу галәйһи үә сәлләмнең һәм аның гаиләсенең рух шәрифләренә ирештер. Атабыз Адәм галәйһиссәләм белән анабыз Һәва разый Аллаһу ганһе рух шәрифләренә ирештер.

Шулай ук атабыз Адәм галәйһиссәләмнән алып Мөхәммәд галәйһиссәләмгә кадәр Җир йөзенә килеп киткән барча пәйгамбәрләрнең, сәхабәләрнең, табигыйннәрнең, габидләрнең, заһидләрнең, остазларыбызның, мөэмин-мөэминә, мөслим-мөслимәләрнең рух шәрифләренә ирештер.

Газиз әнкәемнең, газиз әткәемнең, кадерле каенанам белән каенатамның рух шәрифләренә (исемнәрен әйтергә) ирештерсәң иде. Кадерле кыз туганнарым һәм ир туганнарымның (исемнәрен әйтергә) рух шәрифләренә ирештер. Җиде буынга кадәр миннән дога өмет иткән барча әрвахларның рух шәрифләренә ирештер. Аларның урыннары җәннәттә кыл, кабер газапларыннан, кыямәт куркынычларыннан, җәһәннәм утыннан сакла.

Аларның каберләрен нурлы кыл, хисапларын җиңел ит, яткан җирләрен җәннәт бакчасыннан бер бакча ит. Алар бу дөньяда яшәгәндә кылган изгелекләр булса, әҗер-сәвапларын арттыр, кылган кимчелекләрен, хаталыкларын, гөнаһларын Үзеңнең киң рәхмәте белән гафу кыл, иман байлыгын арттырып, ахыргы урыннарын җәннәттә кыл.

Раббыбыз! Безгә дөньяда матур тормыш бир һәм ахирәттә дә матур тормыш бир һәм җәһәннәм утыннан безне сакла. Раббыбыз! Хисап көнендә үземне вә ата-анамны һәм барча мөэминнәрне гафу ит. Әмин.

9. Зираттан әйбер алып кайтырга ярамый дип ышану – бер хорафат. Зираттан буяу савытларын, пумалаларны алып кайтырга, тагын кулланырга ярый. Аларны калдырып китү – зиратны пычрату, аңа хөрмәтсезлек күрсәтү, исраф кылу була.
10. Кабер югалмасын өчен баш я аяк очына таш, язулы такта куялар. Күп чыгымнар таләп итә торган корылмалар эшләтү, каберне артык бизәү рөхсәт ителми. Кабер ташына фотосурәт кую да Ислам шәригатенә каршы килә.
11. Кабергә чәчәк салуның әрвахка һичбер файдасы юк. Әмма чәчәк, агач һәм үлән утырту рөхсәт ителә.

А.Кайаның "Мәңгелек йортка таба" китабы һәм дини матбугат файдаланылды.

Фото: rawpixel.com, Freepik.