Дилә БУЛГАКОВА. Туй күлмәге. Хикәя (Ахыры)

Болыннарга, урманнарга, яланнарга җәй килде. Табигать төрле киемнәргә кие­неп тантана иткәндә, Миләүшәнең кызы туды. Дөньяга туган бу җан иясе әйтерсең лә табигатьнең бар матурлыгын үзенә җыйган: пешкән чиядәй кеч­кенә авызлы, кыңгырау чәчәкләредәй куе зәңгәр күзле, шалкандай ап-ак йөзле, карлыгач канатлары­дай кыйгач кашлы. Искерә төшкән өй бүрәнәләрен селкетеп елый-елый, өйгә ямь биреп үсте. Ул Шифа әбинең шатланулары! Гомерендә бала бакмаган әби­нең яшәреп китүләрен күрсәгезче! Беренче тапкыр баланы кулына алганда түбәсенең күкләргә тиюләре! Әбиебезгә канатлар куйдылар диярсең, сабыйны кул­ларыннан да төшермәде. Кызчыкның да теле «нәнәй» дип ачылды. Нәнәйле, әниле Гөлназ ай үсәсен көн үсте. Кызына бер яшь тулгач, Миләүшә шәһәргә китеп урнашты. Ул бер эштән дә тартынмады, фабри­када ирләр киеме тегә торган цехта эшләде, ә Гөлназ­ны балалар бакчасына йөртте. Тулай торактагы бүлмәдәш кызлары да унтугызы күптән түгел генә тулган яшь ананы читкә типмәделәр, күңел тарлыгы күрсәтеп, зарланышып йөрмәделәр, булдыра алганча нарасыен караштылар, ярдәм итештеләр. Ятимлек тойгыларын кичермәде Гөлназ. Бераз үсә төшкәч, язга чыгу белән «нәнә»сенә — Шифа әбекәйгә кай­тып җәй буе ял итте...

...Бүген инде менә Гөлназы сөйгән егетен алып килеп, әнисе белән таныштырырга тиеш. «Әй бу го­мер дигәнең, кай арада гына үтеп өлгергән соң?» Ул кургаштай авыр минутлы көннәрен, елларын исенә төшереп өшеп киткәндәй булды. Юк, бүгенге шат­лыклы көндә күңелсезлекләрне хәтерләп җанны таламаска кирәк, китегез ямьсез, сагышлы, моңсыз еллар!

Гөлназы  бәхетле булырга,  икеләтә бәхетле булыр­га тиеш аның. Дәү әниле Гөлназы, күпме догалар, изге теләкләр белән үскән Гөлназы икеләтә бәхетле булырга тиеш. «Аның хакына мин яшьлегемне, гоме­ремнең гүзәл елларын яндырдым, яшеннәр булып яшьнәдем, яндым... Тик нигә соң әле бүген күңелем, җаным шулкадәр ярсый? Хәерлегә булсын...»

Миләүшәнең тынгысыз уйларын бүлеп, ишектә кыңгырау шылтырады. Гөлназы күбәләктәй генә өерелеп барып ишек ачты. «Әнием, таныш булыгыз, монысы минем Дамирым, — дип егете белән таныш­тырды. — Монысы аның әтисе — Мансур абый...»

Яшьләр бөтерелеп, көлешә-көлешә бүлмәгә кереп киттеләр. Тик ишек төбендәге ир генә урынына ка­даклап куйгандай, кузгалмыйча Миләүшәгә карап тора бирде. Миләүшәне кайдадыр күргән кебек тоел­ды аңа, тик кайда икәнлеген исенә төшерә алмады.

Таныды аны Миләүшә, кызы исемен атап әйтмәсә дә, шунда ук таныган булыр иде. «Мансур, нигә син минем язмышымнан икенче тапкыр көләргә, үз ба­лаңның кулын сорап килергә булдың? Бер язмыштан ике тапкыр көләргә ярыймыни?»

Алар өнсез калып бер-берсенә текәлделәр. Авыз­ларыннан сүз чыкмады, тик карашлары гына күпне сөйли иде.

Миләүшә: «Мансур, син бит бу!»

Мансур: «Әйе, мин. Кайда күрдем соң мин сезне? Күзләрегез шундый таныш!»

Миләүшә: «Таныш күзләр... Танымассың, әлбәт­тә. Күпме еллар үтте, ничә тапкыр табигать мизгел­ләре алмашынды. Кушкүл авылының унҗиде яшьлек хыялый кызы хәтереңдә калмагандыр шул. Алданган, ташланган кызы. Син бит бүген шул алданган кыз­ның  баласын кодалап килгәнсең!..»

Өнсез калган әти-әниләрен күреп, яшьләр сагая төште. Алар аптырашып  бер-берсенә карашып куй­дылар да, яңадан көлешә-көлешә табын янында бөте­релештеләр. Ә ир белән хатын бу   дөньяның олы мәшәкатьләрен онытып, хәтерләүләр дөньясына тагын сәфәр тотты, карашлары  аша бер-берсенә меңләгән сорау биреште...

Миләүшә: «Мансур, исеңдәме кичке уенда тәү тапкыр очрашуыбыз, бер-беребезгә үлеп гашыйк булып, хыяллар дөньясында киләчәккә бәхет сарай­лары төзүебез? Серле урман, моңлы аклан...»

Мансур: «Серле урман, нурлы аклан, урманчы­ның ак өе... Әйе, хәтерлим бугай... Ә калганы онытыл­ган...»

Миләүшә: «Шулайдыр инде... Унҗиде яшьлек табигать баласына вәгъдәләр бирә-бирә, аны бәхетсезлектә калдырып, хыялларын яндырып ташлап китү сиңа әлләни булмагандыр шул».

Мансур: «Мин бит хәтта синең исемеңне дә оныт­канмын, кичер!.. Аннары без бит ир затыннан, ирләр бит без!»

Миләүшә: «Кичерүемне сорыйсың. Гомеремдә дә кичерәсем юк. Син хәтта [МВ1] минем исемемне дә оныт­кансың. Ә мин, хыялый бер бала, синең исемеңне каен тузларына язып көттем. Һәр каен кәүсәсендә синең исемең язылган, шуларны үбә-үбә синең килереңне көттем бит мин... Авырга калганымны белгәч, туган нигеземне ташлап киттем, ничә еллар буе анда кайтырга оялып яшәдем. Ә син, кичер, дисең...»

Алар карашлары белән шулай аңлаштылар. Тик ир кешенең сабырлыгы сына төште бугай.

—      Миләүшә, әллә Гөлназ минем баламмы? — дип курка төшеп сорап куйды.

—      Әйе, Мансур, синең кызың.

—      Булмас, Миләүшә. Ничә тапкыр өйләнеп, ми­нем бит балам булмады.

—      Ә улың?

—      Зинһар, акрынрак, Дамир ишетә күрмәсен!.. Моннан сигез ел элек хатынымны җирләдем. Бөтен сөенечем, бөтен байлыгым менә шушы улым — аның баласы. Мин аңа балалы килеш өйләндем, сабыена бер генә яшь иде.

—      Бу турыда улың беләме соң?

— Аллам сакласын! Берүкләр генә белә күрмәсен! Ул мине бик ихтирам итә.

— Ә минем кызым өчен син күптән үлгәнсең инде. Ул шуңа күнеккән. Минем өчен дә син ят кеше­сең. Бәгырьсез, хыянәтче, ялганчы син. Минем күз яшьләрем, минем нәфрәтләрем сине бала атасы булу­дан мәхрүм иткән. Табигать   бәгырьсез кешеләргә мәрхәмәтсез ул, барыбер син тормышта үзеңә тиеш­лесен алгансың!

— И Миләүшә, тиярен мин тулысынча алдым, күрәчәгемне күрдем. Әйдә, балаларыбыз язмышын бозмыйк, бәхетнең нигезе  – мәхәббәт бит. Кагылмыйк аларның бәхетенә, сабыр булыйк, Миләүшә.

— Мин туй күлмәге кия алмагандай, кызым Гөл­назым да туй күлмәге кимәячәк, Мансур!

Ярсыган, үкенечләре, үткәндәге әрнүләре тулыш­кан хатынның яңаклары буйлап әче, әрнүле, үкенечле-үтенечле күз яшьләре акты. Яшен яшьнәп, коеп яңгыр ява башлады. Дөбер-шатыр күк күкрәп, икесе­нең дә йөзен яшен яктысы телгәләде. Чигәләренә чал чирткән, битләрендә еллар камчысының эзләре кал­ган урта яшьләрдәге ир сак кына үрелеп хатынның күз яшьләрен сөртте, чәчләреннән сыйпады. Анысы да бераз тынычлана төште бугай. Ул ниндидер бер тәвәккәл карарга килеп, үз-үзен кулга алды һәм, бер­ни булмагандай, кунакны бүлмәгә чакырды. Әти-әниләрен көтеп гаҗиз булган балалар, табын артында кысташа-кысташа бер-берсен сыйлашып утыралар. Ир белән хатынның икесе дә сискәнеп китте һәм бер-берсенә сораулы караш ташлап, башларын иеп табын янына килде. Сабыр хатын ягымлы елмаеп, кунаклар­ны хөрмәт итәргә кереште. Тик шифоньерга эленгән ап-ак туй күлмәге генә берчә Мансурга, берчә Миләүшәгә рәнҗүле караш төбәп сүзсез генә үксеп елаган шикелле булып тоелды бу вакытта.

Фото: ufa.kupiprodai.ru

 [МВ1]