Нәбирә ГЫЙМАТДИНОВА. Мәхәббәттә гөнаһ бар. Повесть (2)

Әйе, әйе, мин әллә нинди сәер зат идем шул. Башта «юк» дип кәкрәйдем дә аннары кинәт кенә турайдым. Өстәвенә мин явыз да идем. Мәктәп директорына изгелек эшлим дип түгел, тугани апамның рухыннан оялып кына ризалаштым. Йортымда өч көн дә яшәмәде, дияр, таш каласына сыптырды, дияр. Ә миңа мәңгелекнең үзе кебек тоелган ул сәгатьләрне ничек тә үткәрәсе иде. Сумка төбенә нибарысы тарак, яулык ише вак-төяк ыргыттым да (урманда кем куна ди) мәктәпкә юнәлдем. Ә анда автобуска төялгән үсмер кызлар мине көтә иде. Сөенеченнән балкыган мәктәп директоры ерактан ук кычкырып исәнләште:

— Саумы, Диләрә әллә кемовна, әтиеңнең исемен оныттым. Ә-ә, Әсәдулловна! — Сәвия автобусның ярым ябык ишеген ике якка каерды. — Балалар! Өч секунд тынлык! Яңа укытучыгыз белән таныштырам. Диләрә Әсәдулловна — сезгә дин сабаклары өйрәткән Мәүлидә абыстайның сеңлесе. Ул вакытлыча Наилә апагызны алмаштырыр.

Менә сиңа яңалык! Тиктормас тугани апа балалар да укыткан.

Мин кызларга елмайдым. Елмаюым ихлас иде. Гомеремне яртылаш кыскартсалар да, балалар ярата идем. Ә алар шәһәрдә дә, авылда да бер.

Кузгалабыз дигәндә генә, автобуска чикерткә сыман яшь кенә туташ сикерде. Аның матур йөзе зәһәрләнеп кыйшайган иде. Ул, сыбызгы сызгырткан әче тавыш белән чинап, шоферга акырды:

— Нишләп мине көтмисең, тинтәк?!

Авызын учы белән томалап хихылдашкан кыз-кыркынга да эләкте:

— Ә сез ыржаймагыз, урмандагы черки корбаннары!

Бәлки, ул юл буе тел тегермәнен әйләндерер, һәрхәлдә, аның ачу ташы тиз генә суынырга охшамаган иде, туташ ят кешене шәйләде һәм, идәндәге төргәкләргә абына-сөртенә, янымдагы буш урынга килеп тә утырды.

— Син яңа укытучы мәллә?

— Юк, иске. — Бу чикерткәне үртәп гел киресен сөйләргә әзерләндем. — Егерме ел мәктәптә укытканнан соң яңартмадылар әле.

— Мин Гаян Наиловна.

— Диләрә.

Без бер-беребезне бәяләп-үлчәп күзгә-күз караштык: «Әгәр мин унсигез-унтугызда кияүгә чыгып, бала тапсам, мөгаен, бүген кызым шушы тел тегермәне яшендә булыр иде». Күңелемнән әнә шундый уй йөгереп үтте. Ә Гаянның бөтен йөзенә: «Мин синнән яшь!» — дигән масаю җәелгән иде. Чү, очынып болытка үрелмә, кызый! Гомер агачында талпынган соңгы сары яфракның да үз матурлыгы бар…

— Мин үткән елда гына институт тәмамладым. Эп-эсвежи белемле, — диде Гаян, тагын бер өстенлеген сиздереп.

Карасуны дүрт тарафтан да урман чолгаган, без эт төчкергән арада турыдан гына «А» пунктына барып җитәргә тиеш идек, ә юл, офыкларны өч кат әйләнгәндәй, ялыктыргыч озын иде. Ниһаять, автобус, кәрлә куакларны маңгае белән сөзә-сөзә, эчкә керде һәм «байлыгы»н зур гына аланга бушатты. Кызлар, чебешләр сыман, җиргә сибелде. Мин әле төп вазифамны аңлап бетерми идем. Кем мин? Кайда мин? Шунысы гаҗәп: аңлау дәрәҗәм дә түбән иде. Әгәр артымнан этсәләр, барырмын, этмәсәләр, шып туктармын кебек.

Гаян чыркылдык кызларны, бер сафка тезеп, тыштан ат абзарына охшаган бинага табан кумакчы иде.

— Уйнасыннар, ирекләрен чикләмә, — дидем. Бу минем әз генә үз вазифамны үтәргә маташуым иде.

— Мәйлең, син җитәкче укытучы. Берәр этлек эшләсәләр, әти-әниләренә үзең җавап бирәсең. Алдан ук кисәтәм, бел!

Алан таныш түгел иде. Мин монда балачагымны хәтерләткән бер генә чәчәк тә, бер генә үлән дә күрмәдем. Аннан, күңел күзем дә сукрайган иде…

Авызын турсайткан Гаян «абзар»га йөгерде. Кызлар чыр-чуына күмелгән аланда ул бөтенләй артык иде. Битарафлык чире йоктырсам да, җилкәмә аударган йөктән котылу юк шул. Иртәгәсе көннән үк ял тәртибен төзергә кирәк. Бу яшь-җилкенчәккә мин кайсы ягым белән кызыклы була алам икән? Әллә алар яшенә кайтып төшимме? Яшьлегемнән мине нибарысы паспортыма язылган еллар гына аера. Күңел һаман да унҗидедә… Тән картайса да, җан картаймый икән.

Уйлана-уйлана әкрен генә бинага табан атладым. Чаттан борылганда, дәү генә «аю» белән бәрелештек. Әйе, әйе, кыска җиңле йонлач футболка кигән егет нәкъ аю иде. Ул, минем юлымны каплап, култык астына кыстырган тубын кулында сикертергә тотынды. Мөгаен, аңа әдәп кагыйдәләрен өйрәтмәгәннәр иде. Кинәт «урман хуҗасы» шаркылдап көлеп җибәрде.

— Арттырырга дисәң, Гаянга куш! Безгә җитәкче итеп Казан әбисен билгеләделәр, ди. Моның кай төше әби инде? Матур апа ич бу!

Мин бер сүз дә дәшмәдем. Мондый әдәпсез егетләр Казан урамнарында да сирәк очрый иде.

«Аю» кинәт җитдиләнеп китте:

— Гафу итегез! Үпкәләмәдегезме? — диде.

Мин һаман саңгырау идем. Егетне бөтенләй ишетмәмешкә салыштым. Әмма зәңгәргә буялган ишек тоткасына үрелгәндә, капыл гына артыма борылдым. Нигә? Белсәм икән… Егет тә урыныннан кузгалмаган, күзләре белән мине озата иде. Нигә? Белсәм икән…

Лагерь бинасы тыштан гына килбәтсез-котсыз икән, эче бик матур, һәр бүлмә нарат такта белән каймаланган иде.

— Безнең Карасуда туып үскән бай эшмәкәр Исмәгыйль шәһәрдә бозылган «кәбестә күчәне» өчен төзеткән иде моны, — диде Гаян. — Җәй саен хулиган малайны шушында кайтаралар иде. Ике тән сакчысы белән. Тәрбиялиләр, имеш. Хәзер хулиган институтта укый инде. Төзәлгән, ди, ахрысы. Шуннан соң Исмәгыйль йортны мәктәпкә бүләк итте. Лагерьның спонсоры да ул. Син Равил Сәйдәшевичны күрдеңме? Физкультура укытучысын, ә?

— Юк.

Телем йә сөйләми, йә алдаша.

— Күрсәң, үләсең! Шундый чибәр егет. Күрше авылдан. Бездә икенче ел туп типтерә. Миңа ни Равил, ни агач.

— Кайсы бүлмәгә урнашыйм, Гаян?

— Залда унсигез карават, анда кызлар йоклый. Ә синең куыш — иң соңгысы. Равил белән безнеке… янәшә, яме.

— Төнлә тәрәзәдән кереп урман пәриләре кытыклар дисеңмени?

 

— Егет бик мут, төнлә кызларны капшамасын, дим. Салам сыйракларның да күзе гел Равилдә. Әнә кара. — Кыз, тәрәзә пәрдәсенең бер читен күтәреп, урамга ымлады. — Равил тегеләрне туп уйната. Кара, кара, аңа юри ышкыналар, канатсыз чебешләр! Әнә теге колга буйлы сикергәк — безнең директорның кызы. Кияү инде. Кызына өйләндертә дә урынына куйдырта, ә үзе өйдән генә безгә фәрман очыртып ята. Тик менә кызы бака төсле: җәлпәк битле, җәлпәк борынлы, Равилнең бәхет савытында шылдырарлык алтын тәңкә түгел.

Гайбәт сөйләгән дә, тыңлаган да икесе тиң гөнаһлы, дияр иде тугани апа. Аның хикмәтле сүзләре ничек исемә төште соң әле?

— Кызларны җыеп килегез, Гаян Наиловна. Күрешик, танышыйк.

Төркем белән таныштым, билгеле. Ләкин бернинди ачыш та ясамадым. Бу кызлар да миллионлаган яшьтәшләре кебек үк көлә, хыяллана. Аларның тәү мәртәбә сөю газабының тамчысын татыган һәм җавапсыз мәхәббәттән канатларын өттереп, шуны зур фаҗигагә санаган иләс чаклары иде. Ә Равил, чынлап та, егет солтаны, һәм ул урманда бердәнбер. Әлбәттә, башы ике булса гына, мәктәп укучылары белән шаярыр. Чүлмәкче малаен алдан ук кыйнаган кебек, мин дә яшь укытучыны кисәтергә уйладым. Тик колак борырга һич җай юк, Гаян гел егет тирәсендә бөтерелә. Ә минем, һич кенә дә өченче кешенең кулына агач кашык тоттырып, гайбәт боткасын ташыта-ташыта болгаттырырга исәбем юк.

Кояш нуры мәтәлчек аткан аланда сәлә генә эңгер таралды. Кич якынлашты. Урманда кунмаска дигән кирелегем көчле иде, Гаянга кызларны тапшырып, җәяү генә авылга җилдердем. Дүрт-биш чакрымдагы Карасу, шәһәр тукталышлары белән исәпләгәндә, кул сузымында гына иде. Урман авызында артымнан кызыл машина куып җитте.

— Утырыгыз, үзем илтәм.

Рульдә Равил иде.

Нигәдер миңа ачу ташкыны китереп сукты. Чыраемны сытып:

— Лагерьдан читтә йөрергә сиңа кем рөхсәт итте?! — дидем. — Син анда сакчы да, егет!

Әйтерсең тирә-якта башкисәрләр мыжлаган, әйтерсең алар менә-менә аландагы кызларга ябырылачак иде.

— Борчылмагыз, бездә бик тыныч. Җил дә исми, яфрак та селкенми, — диде егет, көлемсерәп. — Йә, утырыгыз инде. Биш минутта илтәм дә лагерьга кайтам бит инде. Гаян, авылда кунасыз, ди, имеш.

Ялындыру мәгънәсезлек иде. Синең турында кайгыртканда, керпе сыман энәләреңне тырпайту килешми ул. Аннары, егетнең һаман колагына киртләнмәгән иде.

 

— Дустым, әгәр дә мәгәр лагерьда кыз-кыркын белән кети-кети уйнасаң, үзеңә үпкәлә.

— Ничек аңларга инде моны? — Равил уң кулын рульдән бушатты. Машина тәгәрмәче эре генә гырдага бәрелде.

— Туры мәгънәсендә аңла!

Мин артык каты бәгырьле идем бугай.

— Кем яманатымны сатты икән? Карасуда бер генә хатын-кызга да нәфесләнгән юк иде. Инде дә чәчби кызларны әйтсәгез… Һи, пешмәгән әче алма ич алар. Тешләсәң, үтең сытылыр. Миңа, беләсезме, кемнәр ошый? — Егетнең күзләре чүлмәктән май ялаган мәченекедәй ялтырады. — Сезнең кебек өлгергән җимеш тәмледер ул. Бәлки, бүген төнлә күрешербез, баг алмасы, ә?

Шунда мин үз-үземне тыялмадым: егетнең яңак төбенә кундырдым. Гомеремдә чебенгә дә сукмаган кулымның сөяге чатнады кебек. Машинадан ничек чыгып, ничек өемә кайтканымны томандай гына хәтерлим. Нәрсә булды соң, йә?! Элек тә ир-ат авызыннан әллә нинди тәкъдимнәр ишетә идем ләса! Кайберләреннән көлеп, колак яныннан гына шудырдым, кайберләренә үртәлеп еладым. Мин дә фәрештә түгел, мин дә адәмнәр төсле хаталар һәм ялгышлар җыелмасы идем. Ләкин бу егет актыгының миңа ымсынырга бернинди хакы да юк иде. Чөнки ул… яшь иде. Шуңа күрә миндә җеннәр өермә тузгытты. Ул яшь иде шул, яшь иде!

Директорга вәгъдә ителгән өч көнемнең берсе әнә шулай үртәлә-гарьләнә гамәлдән сызылды… Төнлә, тәрәзәдән бөркелгән ай яктысыннан сискәнеп уянгач, әлеге күренешне яңадан җанландырып, үземне сыек чыбык белән чыбыкларга керештем. Һай, Диләрә! Ник аңа кизәнеп-кизәнеп суктың?! Кыргый син, кыргый!

Әмма ишегалдындагы иске коедан бер чиләк су тартып, өстемә койгач, үкенүләрем су белән җиргә сеңде. Әле бу башы гына, әле уртасын һәм азагын көт! Мондый әрсез егетләрдән оят җәяү кача, ул сине адым саен ач күзләре белән ашар, ә соңыннан, шәхси фронттагы җиңүләре хакында лыгырдап, дусларына мактаныр. Йа Аллам, мин чамадан тыш күпертәм бугай. Хатын-кыз тарафыннан кире кагылган, өнәлмәгән ир икенче мәртәбә телендә сандугач биетер микән?

Иртәгәсен мин көнозын балалар белән кайнаштым. Без үләннәрнең дәвалау серен өйрәнә-өйрәнә урман айкап хәлдән тайдык. Гаян, башым авырта, дип, бүлмәсендә китап укыды, ә  Равил Сәйдәшевич… өердән куылган яралы бүредәй, ерактан гына тыңлап-күзәтеп йөрде. Тамак ялгарга утыргач та яныбызга килмәде.

Кич белән, халык арып караватка егылгач, өс-башымны алыштырдым да шыпырт кына куаклыкка чумдым. Уч төбенә сыярлык түгәрәк көзге сыман шома күл көндез күз очыма эләккән иде. Нинди могҗиза, йа! Табигатьнең илаһилыгы рәссам тукымаларында гына чагыла дип уйлаган шәһәр кешесе бигрәк бәхетсез икән! Бу үләннәр, бу чәчәкләр һәм йөзендә нәни генә дулкын да тибрәлмәгән күл ничек шул шаукымга сыйсын ди?!

Су ләззәтен тоярга ашыккан тәнемне юри кымырҗытып әкрен генә чишендем. Ни гаҗәп, моңарчы мыжык карт төсле мыгырданган мин бу мәлдә шушы халәтемнән канәгать идем. Тынлык белән без икәүдән-икәү генә идек.

Ләкин күлне иңләп-буйлап рәхәтләнеп йөзәм дигәндә генә, кемдер:

— Эчкә үк кермә, — диде. Гүя тынлык үзе эндәшә иде. Мин ирексездән су төбенә чүмәштем. Ярда биленә таянып Равил басып тора иде. — Йөзәргә ярый, эчкә генә кермә, — диде егет, бала-чаганы кисәткәндәй.

Әмма миндә коену дәрте сүрелгән иде инде.

— Нишләп мине эзәрлеклисең, акылсыз?! Тавышым, дулкынга әверелеп, күл өстенә җәелде.

— Кем акылсыздыр бит әле монда. — Җавап та дорфа иде. — Бөтенләй таныш булмаган күлгә акыллы кеше аягын да тыкмый. Уртада аста салкын чишмә бөтерелә. Шунда батсаң, дөнья белән хушлаштым дип сана.

Камышларга киселә-киселә ашык-пошык киендем. Озын толымнарымнан чупыр-чупыр су акты.

Әле миңа дөнья белән хушлашырга иртәрәк иде… Горурлыгымны җиңеп:

— Рәхмәт, егет, — дидем.

Равил җилкәсе белән борылган иде. Кинәт ул ниндидер бер тәвәккәллек белән каршыма атлады:

— Диләрә!

Юк, бу кичәге оятсызлыкның дәвамы иде. Нинди «Диләрә»?! Ичмасам, кызлар кебек «апа» дисә икән!

— Мин сине чишенгән килеш тә күрдем бит, Диләрә. Юри килмәдем бит артыңнан, суга батмасын дип борчылып килдем. Буй-сының да сылу икән синең. Мә, оятсыз дип икенче яңагыма да сук инде.

Егет, алдыма тезләнеп, башын миңа табан янтайтты. Бер-беребезнең карашында йотылдык. Үзем дә сихерләнгәндәй аңа табан авыша башладым. Менә билемнән уратырга җыенгандай, көрәктәй зур кулларын өскә күтәрде. Әз генә алга талпынсам, егет, дулкын сыман, кочагына суырып алачак иде. Томаланган аңым көчкә ачылды. Нишлим мин, йә?! Берьюлы йөзәрләгән бал корты чактымыни, кадала-чәнчелә лагерьга йөгердем. Ирдән аерылганнан бирле берәүдән дә үптермәгән иреннәрем бизгәк суккандай дерелди, аяк-кулларым калтырый иде. Юрганымны башымнан ук бөркәнеп яткан идем, бер пештем, бер туңдым, аннан торып, арлы-бирле бүлмәдә йөрендем. Җаным дуфан иде, аны бастырырлык көч тапмагач, бу халәтемнән хурланып, тып-тын гына еладым… Йә, кем инде мин хәзер? Башта: «Тузан бөртеге дә очырмагыз, мин — ак болыт», — дип кабарындым-күперендем дә, соңыннан алдыма тезләнгәч, егетнең карашыннан җебедем… Ә ул, яшь төлке, тәҗрибәле иде, йомшаруымны сизде. Аңа шул гына кирәк тә. Менә иртәгә әрсезләнеп тагын сүздән бау ишәр. Егет — аучы, кинәт кенә табышына сикерми, аның эзенә баса-баса эзәрлекләп тәм таба. Ә мин корбан идем. И беркатлы җан! Башка хатын-кызлар кебек җиңел генә каптырам дип хыяллана микән?

Тәрәзә төбендә машина кычкыртты. Пәрдәнең читен генә этәреп, тышка карадым: Равил, тәгәрмәчләренә типкәли-типкәли, машина тирәсендә бөтерелә иде. Йөз-кыяфәтендә, атлап йөрешләрендә җиңүчеләргә хас тантана. Имеш, мин аңа утырам да, ул очыртып кына авылга илтә. Ә мин бүлмәмдә бикләндем. Моннан соң ялгыз калырга ярамас, моннан соң, такылдап туйдырса да, Гаянны янымнан җибәрмәскә кирәк. Кызык фикер! Ә нигә мин ялгыз калмаска тиеш әле? Кемнән куркам мин, кемнән? Шушы егет кисәгеннәнме? Кулыңны шаярып утка тыкмасаң, беркем дә мәҗбүр итми. Димәк, димәк… бердәнбер куркыныч зат ул мин үзем идем!

…Төнлә чек тә чек ишеккә чиерттеләр. Лагерь изрәп йоклый иде. Аяк очларына гына басып ишеккә килдем дә сулышымны эчкә кысып тыңландым. «Кем анда?» — дип сорау егетнең әрсезлеген хуплау билгесе иде. Дәшмәгән очракта өстенлек миндә калачак. Ә ул тагын чиертергә базмады. Таң минем өчен атса да атты, атмаса да атты.

 

(Дәвамы бар).

 

Фото: freepik.com