Марат КӘБИРОВ. Мәхәббәттән җырлар кала. Повесть (22)

17

...Залда басып торырлык та урын калмаган, халык шыгрым тулы. Гөлзилә сәхнәгә чыгу белән, түшәмнәр ишелеп төшәрдәй итеп алкышка күмделәр. Алкышлар җырдан җырга көчәя барды. Сәхнәгә чәчәкләр яуды. Гү­зәл биергә чыккач, аңа кушылып бии башладылар. Та­машачы шулай концерт азагына кадәр берчә биеде, бер­чә елады, берчә үзе дә дәртләнеп җырга кушылды. Ә кон­церт тәмамлануга, артистларны күтәреп алып, «Ура!» кычкыра-кычкыра чөяргә тотындылар!..

Хыялында шулайрак күзаллый иде Гөлзилә концерт­ны. Төшләрендә дә шулайрак күрә иде.

Зал белән сәхнәне аерып торган пәрдә артында инде аяк тавышлары, сөйләшүләр ишетелә башлады. Гөлзи-ләнең йөрәге ярсып типте, ул пәрдәнең тизрәк ачылуын көтә иде. Матур сәхнә костюмындагы Гөлзиләне күрү бе­лән алкышлар башланыр... Баян моңына үрелеп, Гөлзиләнең җыры яңгырар...

– Тизрәк башлансын иде инде. – Гүзәлнең төсе үз­гәргән иде. – Көтүдән дә авыры юк.

– Нәрсә, әллә шуңа да дулкынланасыңмы? – Гөлзи­лә дәртле елмайды. – Күр дә тор менә, берсе дә тотып ашамаячак.

– Ашасалар, яхшырак булыр иде...

– Менә шулай!.. – дип кочаклап алды Гөлзилә, кызның шаян елмаюын күреп. – Теге бию ничегрәк иде әле? Шулаймы? – Ул юри ялгыш хәрәкәтләр ясап биеп кит­кән булды.

Гүзәлнең рәхәтләнеп көлүен күрүдән үзенең дә күңе­ле күтәрелде.

– Җитәрегез инде, залга ишетелә бит! – дип пышыл­дады Ришат, ләкин аның тавышы кычкырып сөйләнү­дән дә яңгыравыклырак килеп чыкты һәм бу көләргә тагын бер сәбәп булды.

Ул арада Нәфисә сәхнәгә менде.

– Башлыйбыз. Әзерләнегез! – диде ул, җитди итеп. – Ну, ни пуха, ни пера!

– К черту! – дип елмайды Ришат.

– Аллага тапшырдык... – Гөлзилә дә җитдиләнде.

Пәрдә алдында Нәфисә күренүгә, залда тынлык ур­нашты.

– Хәерле кич, кадерле дуслар! – Комендант шулай башлады да халкыбызның җыр-моңны ничек яратуы, ха­лык җырларын һәм данлыклы җырчыларыбыз хакында сөйләп китте: – Талантларга бай безнең халык. Аларны күрә белергә, үстерергә кирәк. Бүген чыгыш ясаячак җыр­чыбыз да, гади генә авыл кызы. Безнең торакта яши һәм эшли. Сез аны күреп беләсез. Ә җырлаганын ишеткәне­гез бармы икән әле? Бүгенге кичә Гөлзиләбез белән, аның талантлы дуслары белән танышу кичәсе булыр. Ә хәзер сүзне артистларның үзләренә бирик. Каршы алыгыз!

Баян моңы яңгырады. Сыек кына кул чабулар ише­телде. Пәрдә ачылуга, Гөлзиләнең йөрәге дерт итеп куй­ды – залда нибары ун-унбишләп кенә кеше утыра иде. Ләкин кыз үзен тиз кулга алды, бер чыгып күренгәнсең икән – җырларга һәм яхшы итеп җырларга кирәк иде.

Күптәннән халык алдына чыкканы юк иде Гөлзиләнең, үзен ничектер бик уңайсыз тойды. Залдагылар да ул көткәнчә түшәмнәр ишелерлек итеп алкышламады, ә ван­нада су чыпырдаткан сыман гына кул чаптылар. Берен­че җырдан соң да, икенчесеннән дә хәл үзгәрмәде. Гөлзи­лә үзенең репетицияләр вакытындагыдан күпкә хөртирәк җырлавын сизә, аның саен күңеле төшә, кәефе кыры­ла бара иде. Өченче җырын да тәмамлады, халык бу юлы бөтенләй кул чапмады диярлек. Кыз инде елар дәрәҗәгә җитте. Тизрәк сәхнәдән чыгып качарга теләде, ләкин аяк­лары атламас булды.

– Гөлзилә Ханнанова! – дип, кулын күтәрде Ришат, залдагы сыек кул чабуларга җырчының кәефе төшкәнен күреп.

Кыз баш иде. Алкышлар бераз көчәйгән сыман тоелды.

– Гөлзилә, әйдә хәзер Гүзәлне чакырабыз. Син ял итеп ал, – дип пышылдады Ришат, кыз баш игән чакта. – Ул әзер...

– Рәхмәт. Рәхмәт!.. – Гөлзилә сәхнәдән чыгып китте.

– Ә хәзер сәхнәдә... – дип көр тавыш белән Гүзәлне игълан итте Ришат.

Гөлзилә сәхнә ягына борылып та карамады. Аның яра­лы уйлары еракта иде. Сәхнәгә чыгу, җырчы булу хакы­на күпме авырлыклар кичерде. Күргән михнәтләре шу­шы булыр-булмас алкышлар өчен идемени соң? Юк, Гөл­зилә бит бүгенгедәй начар җырламый иде. Конкурслар­да да, авылдагы концертларда да нык яраталар иде аны! Ә бүген ник шулай соң? Ничектер куркып, каушап кал­ды түгелме соң Гөлзилә. Шулай шул... Ул бит артык күпкә өмет иткән иде. Хыял белән чынбарлыкның тәң­гәл килмәвеннән коелып төште. Сәхнәдә үзенең җырлар­га чыкканын онытып, кул чабуларны бәяләүчегә әйлән­де. Юк... җырларга кирәк, залдан рәхим-шәфкать көтәргә дә, үзеңне Йолдыз дип хис итәргә дә түгел, ә җырларга, бары тик җырларга гына кирәк. Җаныңны сайратырга...

Гүзәлнең биюе тәмамланды, ахры. Кул чабулар ише­телде. Ришат аны баш ияргә кабат чакырды. Биючегә булган алкышлар күпкә көчлерәк иде, тик Гөлзилә моңа сөенде генә. Ул Ришатка да, Гүзәлгә дә чиксез рәхмәтле иде. Ул хәзер җырларга әзер иде инде...

Ришат, Гөлзиләне сәхнәгә чакырып, дәртле көй уй­нап җибәрде. Кыз очып дигәндәй чыкты да өерелеп биеп алды, аннан соң ышанычлы, моңлы, яңгыравыклы тавыш белән җыр башлады, һәм тиздән бөтен барлыгы моң белән бергә үрелеп, Гөлзилә үзе дә җырга әйләнде. Ул моң­лы да, дәртле дә, назлы да иде. Җыр тәмамлангач та, ул алкышлар көтмәде, тамашачыга үзенең ошавын ул сизә иде, ул бәхетле иде. Кул чабуларны бүлдереп, ул башка­рачак җырының тарихын сөйләп китте:

– Безнең авылда бер көтүче абзый бар иде. Салып алган чакларында ул, тальянын тартып, авыл урамы буй­лап җырлап узарга ярата иде. Туры сүзле кеше булган­лыктан, үзен бик үк өнәп бетермәүчеләр дә аның җырын ишетүгә, эшләрен ташлап, тыңлап торалар иде. Кыям абзый, аның исеме шулай, һәрвакыт яңа җыр җырлый иде. Ул хәтта бер үк җырны да ике кабат җырламый. Көен дә, сүзләрен дә үзе чыгара икән, дип сөйли иде ха­лык. Хәзер без сезгә әнә шул авылыбыз җырчысыннан отып алган җырларны тәкъдим итәбез.

Кыям абзыйның җырлары Гөлзиләгә шултиклем якын иде. Ул җырларда аның балачагы, ифрат иртә вафат булган әнисенә мәхәббәте, югалту ачысы, үги әнисе белән үткән газаплы һәм бәхетле мизгелләр, тәүге сөю, аерылу сагышы – бу җырларда аның бөтен булмышы иде. Әйтерсең лә Гөлзилә үткәннәрдән кабат урап килде, ерак калган кичерешләрне яңадан кичерде. Юк, үзе генә кичермәде, залдагы ларны да үзе белән бергә моңланыр­га, үзе белән бергә дәртләнергә, елмаерга мәҗбүр итте.

Сәхнәне Гүзәлгә калдырыр алдыннан ул залда кеше­ләрнең икеләтә артуын һәм алкышларның да күпкә ку­әтлерәк яңгыравын тоеп кинәнде. Бер егет хәтта чәчәк­ләр дә менгерде. Гөлзилә бәхетле иде.

– Молодец! – дип пышылдады Ришат, авызын җыялмыйча.

Гүзәл биергә чыкты. Аның хәрәкәтләре шундый җи­ңел, шундый күңелле иде. Ул берчә очардай булып тал­пына да кисәк кенә тынып кала, берчә талгын гына хәрә­кәткә күчә, берчә ярсу давылны хәтерләтә. Гүзәл баян моңын гәүдә хәрәкәтләре белән аңлата кебек иде. Гөлзи­лә өченче чыгышында башкорт, урыс, үзбәк, һинд җыр­ларын башкарды, һәр җыры саен алкышлар көчәя барды, тәүдә унбишләп кеше генә утырган зал акрынлап бө­тенләй тулды. Тамашачы да, артистлар да бәхетле иде. Концертны ул Кыям абзыйдан отып алган җырлар бе­лән тәмамлады.

Концерт беткәч тә, залдагылар чыгып китәргә ашык­мады, озак итеп, басып кул чаптылар.

– Рәхмәт сезгә, кадерлеләрем! – дип кычкырды Гөл­зилә, пәрдә ябылганда. Аның яңаклары буйлап, ике тас­ма агып төшкән иде.

– Рәхмәт сиңа, дустым! – Баянын куярга да өлгермә­гән Ришатны ул үбеп алды, аннан соң Гүзәлне кочакла­ды. – Рәхмәт сезгә! Рәхмәт!.. Коткаручыларым минем!..

Гөлзилә елый иде. Тик бу шатлык яшьләре, ләззәтле яшьләр иде...

 (Дәвамы бар)

Фото: refinery29.com