Марат КӘБИРОВ. Мәхәббәттән җырлар кала. Повесть (8)

Икенче көнне Әхмәт Сабиров Гөлзиләне институт ише­ге төбендә очратты. Кыз консультацияләрдән чыгып ки­лә иде. Нурия китапханәдә калганлыктан, бүген ялгызы гына кайтырга туры килде.

– О, Гөлзилә! – дип, дусларча кочаклап алды ул. – Консультациядәнме? Дөрес. Анда йөрергә кирәк. Тырыш­ларны имтихан алучылар да ярата ул. Аннан соң быел укырга керү күпкә авыррак та булмакчы әле...

– Авыррак?

– Әйе... Беренчедән, абитуриентлар искиткеч күп. Бү­тән бер елны да алай булганы юк иде. Икенчедән, өстәмә предметлар, өченчедән, имтихан алучылар ифрат дәрә­җәдә таләпчән кыланачак.

Гөлзиләнең күңелендә нидер өзелгәндәй тоелды. Ар­ка үзәге буйлап салкын йөгереп үтте. Ул хәтта калтыра­нып куйды.

– Тик син курыкма. – Моны сизенгән артист, кыз­ның биленнән алды. – Син үтәчәксең. Талантың бар си­нең. Аннан соң... Аннан соң бер елмаеп җибәрсәң, ярты комиссия аягыңа егылачак.

– Һы... Шундый вакытта елмаеп булса икән. – Кыз Сабировның кулы үзлегеннән шуып төшәрлек итеп җи­ңелчә генә борылып куйды. – Безнең әти әйтә торган иде, елмайганга акча бирмиләр.

– Әтиеңә бирмиләрдер... – Сабиров мут көлемсерә­де. – Ә син башка мәсьәлә...

– Ә укырга керә алмасам? – Гөлзилә үз сүзеннән үзе дертләп китте.

– Йә ярый инде. Борчылма шулкадәр. Талантың бар, без дә ярдәм итәрбез. Керәчәксең, кыскасы. Күңелеңне төшереп интекмә дә. Барысы да үзеңнән тора.

– Миннән генә торса иде дә ул...

– Син студент булып, укуның җаена төшенеп киткәч, концертларга да йөрерсең. Сәхнә үзеннән аерылмаганны ярата ул. Осталыгың камилләшә торыр.

– Әйе... укуга өлгерсәң дә әле. Аннан соң кем шун­дый мөмкинлек әзерләп куйган, ди.

– Әй, Гөлзилә җаный... Шундый сүзләр сөйләп үзең­не дә, мине дә кимсетмәсәнә. Барсы да булачак. Үз төр­кемемә алам мин сине. Ә укуны тәмамлауга инде, билге­ле җырчылар рәтендә булырсың.

Мондый хәстәрлектән кызның күңеле тулып китте. Чынлап та, нинди изге җанлы, олы йөрәкле кеше бу Әх­мәт Сабиров. Бер уйласаң, кем инде аның өчен Гөлзилә? Туганымы, яшьтәшеме, җан дустымы? Кем? Таныткан­нарына да күпме генә бит әле. Изге кешеләре юк түгел шул җирнең.

– Мин моннан борылам инде, Гөлзилә, – дип елмай­ды артист. – Студиягә барырга кирәк. Ашыкмасаң, бәл­ки, син дә күреп китәрсең, – дип өстәде ул, бераз тын торгач.

Мондый тәкъдим кызыктыра да, шул ук вакытта кү­ңеленең кайсыдыр күзәнәге тыелырга да куша иде.

– Юк, рәхмәт, – диде Гөлзилә. – Башка вакытта...

– Үзең карыйсың анысын. – Сабиров серле кара­шын кызга төбәде. – Минем эш шартлары һич кенә дә кызыксындырмыймыни соң? Яңа, заманча аппаратуралар. Үзең дә җырлап карар идең.

Мондый тәкъдимгә кисәк кенә ни дип җавап бирергә дә белмәде Гөлзилә. Профессионалларның эш урынын кү­рергә, бигрәк тә үзе җырлап карарга нык кызыга ул. Әм­ма ничектер уңайсыз да кебек.

– Ә мин сезгә комачауламыйммы соң?

Бу инде аның ризалыгы иде... Студия дигәне мәктәп спортзалыннан аз гына кечерәк икән. Стена буйлап һәр­төрле аппаратуралар тезелеп киткән, уртада аяклы бер­ничә микрофон, өч клавиша, алар янындагы утыргыч­ларда гитаралар сөяп куелган. Стенаның бер ягы иңен­нән иңенә ике метр чамасы биеклектәге полировкалы так­талар белән тышланган. Хәер, болары кием-салым, һәр­төрле кирәк-яраклар кую өчен шкафлар икән. Сабиров шул күзгә ташланып бармаган ишекләрнең берсен ачып, кызга эндәште:

– Ә монысы минем кабинет була инде.

Сабировның бүлмәсе дә соклангыч иде. Түрдә «Т» хә­рефе рәвешендә ялтыравыклы зур өстәл. Ике яклап йом­шак урындыклар тезелеп киткән. Өстәлгә каршы якта да – зур телевизор, колонкалар һәм башка аппаратура­лар урнашкан шүрлек-стенка. Идәндә затлы келәм. Монда килеп кергәч, Гөлзилә үзен бөтенләй кечерәеп калган­дай хис итте. Ул – институтка керү-кермәве дә икеле булган мескен авыл кызы, ә Сабиров – менә нинди шә­хес! Кечелеклелеге, кешелеклелеге, гади бер авыл баласы белән үзен шундый итеп тотуы Сабировны кыз алдында тагы да үстереп җибәрде.

– Музыкантлар кайтып киткән бит әле, – дип борчылды Сабиров. – Алдан хәбәр итмәгән идем шул киләсеңне. Ярый, үзем уйнармын. Нинди җырлар җыр­лыйсың?

Гөлзилә җырларын атагач та, музыка коралына ба­рып ябышмады артист. Башта тын юлларына, кан йөре­шенә иркенлек бирә торган күнегүләр ясатты. Кыз дөрес эшләмәгәндә, аны төзәтеп, ничегрәк итәргә кирәген күр­сәтеп бирде. Аннан соң гына аппаратуралар янына кил­деләр...

– Сәхнә йолдызы булачаксың син, Гөлзилә! – диде Сабиров, кыз җырлап туктагач. Башкача җыр хакында сүз әйтмәде. Хәер, монысы да артыгы белән җиткән иде кызны бәхетле итәргә. – Ә хәзер... Чәй эчеп алыйк. Си­нең дә карының ачкандыр.

– Рәхмәт, Әхмәт абый. – Җыр-моң дөньясы булып тоелган студиядән тиз генә китәсе килмәсә дә, кыз уңай­сызланды. – Кайтыйм инде мин.

– Син оялып торма, Гөлзилә. Иртәдән бирле бернәрсә дә капмагансыңдыр бит әле, – Сабировның кыяфәтендә аталарча хәстәрлек иде. Кызның икеләнеп торуын кү­реп, тәвәккәл генә итеп биленнән алды. – Әйдә.

Сабиров кабинетының иң түрендәге ишекне Гөлзилә тәү кергәндә искә алмаган икән. Хәер, ул белмәгән кеше­нең күзенә әллә ни бәрелеп тә тормый.

– Монысы безнең кечкенә ял бүлмәсе инде, – дип таныштырды артист.

Кай арададыр өстәлгә колбаса, сыр, балык икрасы ки­леп утырды. Алар янына башка нигъмәтләр өстәлде. Кай арада кайнап өлгергән, кофесы да булды. Иң соңыннан Сабиров ике фужер куйды һәм шампанский чыгарды.

Гөлзиләнең моңа кадәр бер тамчы да шәраб капканы юк иде. Шулай да Сабировның кыставына каршы тора алмады, уртлап куйды. Үз фужерын бушаткач, артист Гөлзиләгә текәлде.

– Гөлзилә, синең егетең бармы?

– Бар, – диде кыз, бит очларын алмаландырып.

Кинәт аңа, сөйгән егете бар көйгә, Сабиров белән икәүдән-икәү генә шәраб эчеп утыру оят булып тоелды. Саби­ров исә, аңа бөтенләй игътибар итмәгәндәй, институтка керүнең авырлыгын, хәтта талантлы кызларның да үтә алмавын, аларның ничек өзгәләнүләрен, студент булу ха­кына хәтта әхлак кануннарын бозарга да әзер торуларын сөйләде.

– Таланты бармы-юкмы, институтка кергәннәр аны тәмамлап чыга. Адәм була. Ә керә алмаганнар... Хы­яллары челпәрәмә килә, бөтен дөньясыннан өмет өзеп, юлдан язучылар да юк түгел, – дип тәмамлады ул сү­зен. Ьәм үз фужерына шәраб койды да, Гөлзиләгә төбәлде.

– Эх, шул имтиханнарны бирә алсам, – дип өзгәлән­де кыз, Сабиров сөйләгәннәрдән күңеле төшеп. – Укыр­га керә алсам, мин иң бәхетле кеше булыр идем.

– Әйе-е... – дип сузды Сабиров, аннан соң фужерын­нан уртлап куйды. – Быелгы имтиханнар бик авыр бу­лачак.

– Нинди сораулар биреләчәген алдан бел идең дә, көлеп-елмаеп кына бир идең шул имтиханны, – дип хыял­ланды кыз.

– Ә син акыллы кыз. – Сабиров аңа тәү күргән ке­бек карап куйды. – Тик бу гына аз. Беләсеңме, экзаме­наторның ничек эш иткәнен? Кемнәрнең нинди билге ала­чагы имтихан башланганчы ук билгеле була инде. Үз көче белән керү мөмкинлеге бары тик дүрт-биш балага гына бирелә.

– Ничек инде... алай... – Гөлзилә үз колагына үзе ышанмады. – Таланты, әзерлеге булмаса да укый ала­мыни кеше?

– Дөнья бу, сеңлем. Яшьсең әле, тора-бара үзең дә төшенерсең. Беренчедән, безгә бөтенләй сәләтсезләр кил­ми. Икенчедән, белгечләр кул астында даими шөгыльлә­нү беркайчан да нәтиҗәсез үтми.

– Ә ни өчен дүрт-биш кенә урын... Ә калганнары?

– Анысын без хәл итмибез... Ә быел ул урыннар да бөтенләй юк диярлек.

Гөлзилә нидер әйтмәкче булган иде дә, елап җибәрү­еннән куркып, дәшми калды.

– Гөлзилә, син гади колхозчы баласы. Артыңнан йө­рер кешең дә юк. Үзеңә юлны бары тик үзең генә яра аласың. Талантың, чибәрлегең бар. Бу сәнгать кешесе өчен аз түгел. Ләкин ул гына җитми... – Сабиров сүзенең асылын ничек ачып салырга белми этләнде. Фужерын корытып куйды, аннан соң торып суыткычтан коньяк алып үзенә салды, анысын да эчкәч, сүзен дәвам итте: – Син ришвәт биралмыйсың, абруйлы бәйләнешлегең юк. Ләкин сиңа ярдәм итә ала торган бер кеше бар.

– Кем ул? – Кызның күзендә шатлык очкыннары балкып китте.

– Югарыда. Бүлдермә. – Сабиров атакага барган сол­дат кебек иде. – Аңа... кыз кирәк. Саф, гүзәл кыз. Аң­лыйсыңмы?

– Минем әти-әнием бар бит инде, – дип чын күңел­дән гаҗәпләнде Гөлзилә.

– Аңа... саф кыз кирәк. Саф кыз.

Моның мәгънәсенә төшенүгә, Гөлзилә яшен тизлеге белән алдындагы фужерын бушатты.

– Нәрсә?! – Ул талпынып куйды, ләкин ничектер үзен кулга алып, урында утырган килеш калды. – Мин аның хатыны булырга тиешмени?

– Сөяркәсе, – дип төзәтте аны артист. – Ә ул сине җил-давылдан курчалаучың булыр. Сабыр ит, Гөлзилә, – диде Сабиров, кызның күзендәге очкыннарын күреп. – Тыңлап бетер. Бу бик үк куркыныч нәрсә дә түгел. Укырга кергән кызларның күбесе беренче курста ук үзенең саф­лыгын югалта. Кайсы алдана, кайсы...

Гөлзиләнең бөтен тәнен калтырану алды. Тәү караш­ка ярдәмчел, кешелекле булып күренгән Сабиров аңа фахишәлек тәкъдим итеп утыра түгелме соң? Бәлки, бу төш кенәдер. Юк, Сабиров моңа бара алмас иде.

– Танымыйм мин сезне, Әхмәт абый.

– Гафу ит, Гөлзилә. Боларны мин яман уйдан сөйлә­мәдем. Сайлау синең иркеңдә. Бу сөйләшү имтиханнар нәтиҗәсе билгеле булгач та үз көчендә кала.

– Кабахәт кеше сез, Әхмәт абый, – Гөлзиләнең тама­гына төер тыгылды. Тик бу адәмгә сер бирергә теләмәде. Башын югарырак күтәреп, горур кыяфәт алды. – Мин мондый хурлыкка үлсәм дә бармаячакмын! Минем сөй­гән кешем, сөйгән эшем бар. Җырлар өчен фахишә булу мотлак түгел.

Ул торып ишеккә юнәлде, Сабиров та аңа иярде.

– Аңлыйм мин сине, Гөлзилә, – диде Сабиров, бол­дырга чыккач. – Аңлыйм һәм сокланам. Кулдан кил­гәнчә ярдәм итәргә тырышырмын, әмма гарантия юк. Тик мине гаепләмә, син студент булсаң, иң нык сөенгән кеше мин булачакмын. Уңыш телим сиңа, сеңлем!

Гөлзилә дәшмәде. Сабировның үзе дә, матур сүзләре дә аның өчен мәгънәсен югалткан иде инде.

(Дәвамы бар)

Фото: sprashivalka.com