Марат КӘБИРОВ. Мәхәббәттән җырлар кала. Повесть (4)

Кинога бергәләшеп барганның икенче көнендә үк Та­һир Гөлзилә белән бер партага килеп утырды. Классташ­лары күзләрен очкынландырып, мыек астыннан гына ел­майдылар да дәшмәделәр. Аның каравы Гөлзиләнең ко­лак очларына тиклем кызарып чыкты. Бергә утыргач та әллә ни серләшмәделәр инде, шулай да һәр икесенең бө­тен хәрәкәте, күз карашлары, серле елмаюлары бер-берсенә гашыйк икәнен искәртеп кенә торды. Карашлары очрашканда туган хисләрне берничек тә тасвирлап та, аңлатып та булмыйдыр. Ул, бәлки, вулканга охшаган­дыр, ләкин җир астыннан түгел, ә җир күкрәгенә аты­лып, бар булмышыңны яулаган вулканга, ә бәлки, гөлчәчәкләрнең бөтен күзәнәге буйлап утлы бер ләззәт тарат­кан язгы кояш нуры шикелледер.

Моңа кадәр дә бәйләнеп йөрүчеләр аз булмады Гөлзиләгә. Хәер, кыяр-кыймас кына үз мөнәсәбәтен сиздерергә тырышуны алай дип әйтергә ярамагандыр да әле. Тик аларның барысына да битараф калды кыз. Ә менә үзен­нән күпкә өлкән Гыйльманның бәйләнүе, монысы Гөлзиләне берничек тә битараф калдыра алмады, күңелендә бу тупас һәм әрсез егеткә карата чиркану хисе уятты. Кинога-фәләнгә чыккан чакта да ул Гөлзиләне сагалап кына тора иде. Залда кеше азрак булса, кыз янына ки­леп, төрлечә бәйләнеп җанына тия, кайтырга чыкканда да артыннан иярергә тырыша. Бу сыланмыштан төрле хәйлә табып котылса да, бераз шүрли дә иде Гөлзилә. Армиядән кайтуына ел да тулмаган әле, ә даны бик юньледән түгел. Үткәнендә кинога чыккач та, Таһирны кый­нап ташламасын тагын дип курыккан иде, ярый әле Гыйльман күренмәде.

Җомга көнне район үзәгенә бара алмадылар. Гөлзи­ләнең әтисе командировкага юлланды. Моңа Фәүзиянең бераз кәефе кырылса да, артык сиздермәскә тырышты. Ә аннан соң халыкара хатын-кызлар бәйрәме якынлашты, моңа мәктәп тә, авыл яшьләре дә концерт әзерләгәнлек­тән, Гөлзиләнең вакыты кысанланды, күп гомере репети­цияләрдә узды. Авыл сәхнәсенә менеп җырлау өчен әллә ни күнегәсе юк иде кызга, ләкин алда торган район кон­курсына әзерләнергә менә дигән сәбәп булды бу. Шуңа күрә Гөлзилә вакытын да, көчен дә жәлләмәде. Мәктәп­тән соң гына кайтып тамак ялгады да клубка йөгерде. Кыз бәхетле иде. Өйдә әнисенең җылы карашы көтсә, репетицияләрдә яраткан шөгыле булды. Аннан соң көн дә менә шулай клубка йөрү Таһир белән очрашып торыр өчен дә менә дигән сәбәп иде.

Таһир белән бергә булу күңеленә рәхәтлек өстәсә дә, җаны бик үк тыныч түгел иде. Клубта да, өйгә кайткан­да да менә-менә Гыйльман килеп чыгар төсле тоелды. Бәхеткә каршы, әлегә кадәр ул күзгә-башка күренмәде. Шулай да аның дус-иш егетләре төрлесе-төрлечә янап, искәртеп алырга онытмады. Хәтта Таһир алдында да: «Гыйльман кайткач туй үткәрә инде сезгә», – дип ыч­кындыручылар табылды. Боларны ишеткәч нәрсә уйла­гандыр Таһир, берни дә сиздермәде. Әмма кызның нәф­рәте тагын да артты гына. Әйтерсең алар арасында нәр­сәдер булган. Әйтерсең Гөлзилә шул хулиганның мөлкә­те. Мондый мәсхәрәдән шартлар чиккә җитсә дә, Гөлзи­лә берни дә эшли алмады.

Клубтан бу юлы да Таһир белән бергә чыктылар. Гыйльман бүген дә юк иде. Шулай да әшнәләренең астыртын елмаюы, мәсхәрәле карашы аның җанын тыныч­сызлады. Берсе хәтта ачыктан-ачык тупаслык белән Та­һирга бәрелеп тә узды. Егет моңа игътибар итмәде, бер­нәрсә булмагандай, Гөлзилә белән сөйләшеп атлавын бел­де. Кыз инде бу кадәресенә түзеп торалмады, урамга чы­гып бераз атлау белән сүз башлады:

– Куркам мин, Таһир...

– Ә мин юк... – дип, кызның биленнән кочып алды егет. – Кышкы төннәрдә мин тамчы да курыкмыйм. Алар шундый якты була. Ә менә җәй көне, күзгә төртсәң кү­ренмәслек караңгыда...

– Юк, Таһир... Син Гыйльманның нинди егет икәнен беләсең бит...

– Шуннан?

– Ул миңа гел бәйләнеп йөри иде... Юк, безнең арада берни дә булмады.

– Беләм.

– Дус-ишләре... бүген дә күрдең бит... Ә үзе кайтса...

– Беләсеңме, Гөлзилә, син янымда булганда, берни­дән дә курыкмыйм мин. Беләсеңме ни өчен? Әгәр егет кыз кеше белән бара икән, аңа бернинди хулиган да ти­ми.

Кызның җитдилеген Таһирның уенлы-чынлы сөйлә­шүе дә җиңә алмады.

– Өеңә кадәр ялгызың гына кайтасың бит, – диде ул.

– Ә беләсеңме мин ничек шәп йөгерәм. Бигрәк тә арттан куучы булса... – Бераз тын торгач, өстәп куйды. – Ну, әгәр ышанмасаң инде, үзең озатып куярсың.

– Синең белән бер җитди итеп сөйләшеп буламы-юкмы? – Таһирның бер урынсызга шулай шаяртып баруы кызның ачуын чыгара башлаган иде инде. Ул шулай ди­де дә үзалдына елмаеп куйды: китапханәдәге кыюсыз егет исенә төште аның. Кызык. Очраша башлауларына күпме генә вакыт, ә бер-берсе белән ничек үз итеп сөйлә­шәләр. Бернинди тартыну да, кыенсыну да юк. Карале, җитмәсә Гөлзиләнең биленнән кочып бара икән бит бу Таһир. Кыз җиңелчә хәрәкәт белән Таһирның кулын шу­дырып төшерде. Аны-моны уйламаган иде, бик тә вакыт­лы булган икән – тыкрык буенда берничә кеше тәмәке пыскытып тора, күреп калулары бар...

Тыкрыкка якынаюга, Гөлзиләнең йөрәге жу итеп куй­ды: алар арасында Гыйльман да бар иде. Таһирның җи­ңеннән тартканын сизми дә калды, ләкин егетнең сабый­ларча гамьсез, ягымлы йөзенә карагач, ни әйтергә кирәк­леген дә онытты. Ул арада егетләрнең берсе каршыга ат­лады:

– Тартырга бир әле, брат.

Таһир берни булмагандай, ләкин бераз сузыбрак җа­ваплады:

– Тартмыйм шул.

Ул арада башкалар да якынайды. Боларның өчесе дә таза, нык гәүдәле егетләр иде. Армиядән кайтканнарына да хәтсез генә. Берсе ясалма ягымлылык белән сүз катты:

– Бәлки, сыйланып алырсың? Берәр стакан гына...

– Эчмим бит мин.

Егетләрнең аракы салынган стакан тотканы мәсхәрә­ле елмайды:

– Бәлки, имчәктән аерылмагандыр әле ул.

– Белмим, белмим... Танавына ис кергән бит әнә. Кыз­лар артыннан чаба.

– Нәсел үгезе, ха-ха-ха...

Таһир дәшмәде. Ул арада егетләрнең берсе стаканда­гы аракыны Таһирның йөзенә сипте. Икенчесе аның күк­рәгенә йодрык белән тондырды.

Таһирның йөзендә бернинди хәрәкәт тә сизелмәде, ба­ры тик күзләрендә генә сабыйларча гамьсезлек юкка чы­гып, аны боздай салкынлык алыштырды.

– Бәлки, башка вакытта аңлашырбыз, – диде ул.

– Башка вакытта... Ха-ха-ха! Мескен син, брат. Шыр җибәрдеңме! Горурлыгың кайда?

– Кызлар янында йөргән була бит әле җитмәсә.

Таһирның кабыргасына янә берне салдылар. Әлеге хәл­не койма буеннан гына күзәтеп торган Гыйльман алар янына килде:

– Баҗаны рәнҗетмәгез әле, егетләр. Яшь бит әле ул. Бар, үскәнем, кайтып ят син лутчы. Кызлар артыннан бераз үсә төшкәч йөрерсең.

Гөлзилә Таһирны култыклап алды да кайтыр якка сөйрәде.

– Ярый, үзебез озата барыйк булмаса, – дип көлем­серәде Гыйльман. –Төн. Караңгы. Бер-бер хәлгә юлыгу­ыгыз бар.

Үзләреннән берничә адым гына артта егетләр атла­гангамы, әллә кәефләре нык кырылгангамы, кайтып җит­кәнче бер авыз сүз дә сөйләшмәделәр. Гөлзилә Таһир өчен нык борчылды. Егетләрдән ару гына эләгәчәк инде хәзер аңа. Бәлки, йөгереп котыла алыр? Бәлки, әтисен чакы­рырга кирәктер? Юк, монысы өчен Таһир гафу итмәя­чәк... Шулай бер генә юньле карарга да килалмыйча кайтты кыз.

– Гөлзилә, син кер, яме, – диде аңа Таһир, капка төпләренә җитүгә. – Бар, тиз бул.

– Ә син?..

– Минем өчен кайгырма.

Ул арада Гыйльманның тавышы ишетелде:

– Гөлзилә, кил әле монда!

– Бар, тиз генә! – Таһир кызны мәҗбүриләп капка­дан кертеп җибәрде дә җитез генә урам уртасына чыкты.

– Син кем артыннан йөргәнеңне беләсеңме? – Гыйль­ман аның каршысына ук килеп басты.

– Беләм.

Таһир җавап биреп тә өлгермәде, егетләрнең берсе эченә типмәкче булды. Ләкин Таһир вакытында янтаеп калды, тегенең аягы һаваны гына телеп үтте. Егетләрнең дүрте­се белән дә берьюлы алышу ахмаклыкның да ахмаклы­гы иде. Моңа аның көче җитмәячәк. Шуңа күрә Таһир каршысында торган Гыйльманның борын төбенә башы белән җилле генә итеп кундырды да тегенең мәтәлеп кит­кән гәүдәсе аша кинәт алга ыргылды. Берничә адым атлауга кисәк чүгәләде, артыннан җитеп килгән егетнең гәүдәсен үзендә тою белән бераз калкынып, тегене ныг­рак чөеп җибәрде. Каты төште, ахрысы, мыйк иткән та­выш чыгарды да тынып калды. Ул арада Таһирның күк­рәге астына каты итеп суктылар, һушын җыеп өлгергән­че, бөеренә дә эләкте. Күз аллары караңгыланып китте, шулай да ул кайсысыныңдыр ияк астына утыртырга җи­тешеп калды. Чайкалып киткән корбанының касыгына тезе белән берне сеңдерде дә терсәге белән җилкәсенә су­гып җиргә яткырды. «Бу бүген бүтән сугышмаячак ин­де», – дип уйлап өлгерде шул арада.

Кинәт һәммәсе дә тынып калды. Егетләрнең өчесе кар­да ята, ә берсе ни качарга, ни сугышны дәвам иттерергә кыюлыгы җитми басып тора иде. Таһир аңа да өлеш чы­гарырга уйлаган иде, тегенең йодрыклары язылганны кү­реп, тыелып калды.

– Соңгы могикан! – дип көлемсерәде ул. – Әйдә, батырларыңны җыярга ярдәм ит. Монда калмаслар бит инде.

Егетләрнең берсе ыңгыраша-ыңгыраша үзе торып бас­ты, икенчесен «соңгы могикан» күтәрде. Гыйльман әле булса һушына килмәгән иде, борыныннан кан киткән, авызы ачыла төшкән, кулларын каерылган канат сыман итеп як-якка җәйгән дә ята. Таһир бернинди дә җиңү шатлыгы кичермәде, киресенчә, күңелен кызгану тойгы­сы биләп алды. Әле күптән түгел генә ничек әтәчләнүлә­рен хәтерләп, чыраен сытып куйды. Учына кар алып Гыйльманның битен ышкыды, каны юылып бетсә дә, егет аңына килмәде. Бераздан җиңелчә генә яңакларына сук­калап алды. Гыйльман күзләрен ачты да Таһирны таны­гач кинәт торып утырды, аннан соң мүкәйләп кайдадыр шуыша башлады. Таһир аның каршысына чыгып басты:

– Бәйләнү түгел, авыр сүз әйтү түгел, Гөлзиләгә кы­рын күз белән караганыгызны сизсәм дә – беттек дип уйла!..

Наман булса дүртаяклап торган Гыйльман, зур ачыл­ган күзләрен Таһирдан алмыйча, бар көченә баш какты.

«Барысы да тәртип, – дип уйлады Таһир. – Хәзер монда мин кирәкмим инде»... Гөлзиләләрнең тәрәзәсенә бераз карап торды да кайтыр якка атлады.

Таһирны тукмый башласалар, үзе дә сугышка катна­шырга дип әзерләп куйган штакетникка сөялгән килеш ябылып бетмәгән капка ярыгыннан карап торган Гөлзи­лә үз күзләренә үзе ышанмады. Бары тик егетләр алпан-тилпән атлап күздән югалгач кына, һушына килеп, чәбә­кәйләп сикереп алды. Күңелен ниндидер ләззәтле җы­лылык биләде. «Таһир. Таһирым!! Таһиркаем минем!!!» – дип сөенеп кабатлады ул.

Ишек келәләнмәсә дә өйдәгеләр йокларга яткан иде инде. Гөлзилә, тавыш-тын чыгармаска тырышып кына, чишенде дә юрган астына чумды.

– Тамак ялгап ал, кызым, – дип пышылдады әни­се. – Аш суынмагандыр әле. Күптән түгел генә җылыт­кан идем.

Әнисе йокламаган икән бит, аның кергәнен сизеп-тоеп ята икән. Аның әлеге сүзләре болай да канатланган җанга дәрт өстәде.

– Рәхмәт, әни, карыным ач түгел.

 – Чамалыйсың инде, балам. Ярый алайса, тыныч йокы.

– Тыныч йокы, әни.

Гөлзилә тиз генә йокыга киталмады, әле генә булган вакыйгаларны кабат-кабат күз алдыннан үткәрде. Таһир­ның кыюлыгы һәм ышанычлылыгы күңеленә салават күпередәй әллә нинди сихри бизәкле хисләр өстәде, шул татлы тойгылар дулкынында озак йөзде Гөлзилә. Бу ләз­зәт хәтта төшендә дә дәвам итте, анда да әкияти сөю илен Таһир белән бергә гизделәр...

Уянгач та, әкияти дөньядан аерыла алмыйча озак ят­ты кыз. Бәләкәй якта әтисе белән әнисенең сөйләшүләре пышылдаудан югарырак тонга күчкәч кенә, айнып кит­кәндәй булды. Таң атып килә икән бит инде. Әтисе эшкә кузгала. Сәгать алтынчы яртылар тирәсе, димәк. Тагы бераз йоклап алырга мөмкин әле. Тик Гөлзиләне йокы алмады, бәләкәй яктагы сөйләшү үзеннән-үзе колагына кер­де, бераздан кыз аның мәгънәсенә дә төшенә башлады.

– ...Бик әйбәт кортка диләр аны. Үлеп барганнарны терелтә, ди хәтта. Тик менә сузыла да сузыла бит әле. Әллә иртәгә тәвәккәллибезме?

– Гөлзиләнең бер дә вакыты юк бит әле, – диде әнисе.

– Бәй, бер көнгә генә түзеп торыр инде.

– Шултиклем канатланып йөри бит, балакаем. Әй­түе дә читен... Аннан соң районда җиңәргә тырыша бит...

– Тизләтәсе иде, әнкәсе... Шул карчык турында ишет­кәннән бирле әллә нишләдем әле үзем дә... Кибеттә ба­лалар уенчыгы күрсәм дә тыныч кына узып киталмыйм.

– Әй, Ходай насыйп итеп узсам гына ярар иде инде. Үзебез дә аз моңаймадык дигәндәй, Гөлзиләгә дә юньләп наз эләкмәде. Ярый әле, балакаем, үзе сабыр, акыллы.

Гөлзилә сүзнең нәрсә турында барганлыгын тиз аң­лап алды. Гаиләдәге хәлләрнең кисәк үзгәрүенә менә нәрсә сәбәпче икән бит. Аның гөманлаулары да бер нигезсез булмаган икән. Элек кичергән бөтен күңел газаплары хә­зер вак кына, хәтта игътибарга да лаексыз бернәрсә бу­лып тоелды. Үги әнисенең фаҗигасе янында, чынлап та, аларның поты бер тиен генә икән шул. Гөлзиләнең күңе­лен хисләр давылы биләде, анда ярату да, кызгану да, үкенү дә һәм тагын әллә нинди тойгылар бар иде...

– Әни, бүген дә соңгарак калыныр инде, – диде кыз, мәктәпкә киткәндә. – Иртәгә репетицияләргә бармыйм. Бераз ял да кирәк.

– Иртәгә өйдә торасыңмы әллә?..

– Әйе, әни, мәктәптә дә дәресләр аз була...

Әнисенең күзләрендә балкып киткән шатлык очкын­нарын күргәч, үзенең дә күңеле күтәрелде. Кешеләргә изгелек эшләү, аларның куанычын күрүдән дә зуррак ләз­зәт бар микән дөньяда?! Шул ук вакытта кызның җанына шик тә төште, әгәр дә кортка (ул халык табибы яки күрә­зәчедер инде) әнисенең өметен өзеп кайтарса?.. Ул чагын­да гаиләдәге мөнәсәбәтләр тагын элекке эзенә төшмәсме?

(Дәвамы бар)

Фото: http://itd0.mycdn.me/image?id